Žabljak Crnojevića – zaboravljena prijestonica

Posted on 13. Feb, 2026 by Vesko Pejović in Gradske aktuelnosti, Iz kulture, Valorizacija prošlosti

Predavanje na temu Žabljak Crnojevića – zaboravljena prijestonica dr Dejana Gazivode, arheologa održano je juče na Cetinju u organizaciji Matice crnogorske Ogranak Cetinje i Centra za kulturu Prijestonice po dogovoru Veska Pejovića i Dejana Gazivode, sa željom da se ukaže na neophodnost revitalizacije i bolje turističke prezentacije Žabljaka Crnojevića.

Kao jedan od najznačajnijih srednjovjekovnih utvrđenih gradova, u istorijskim izvorima se prvi put pominje 1453. godine, ali se pretpostavlja da je nastao u X vijeku, za vrijeme Vojislavljevića, mada postoje neke pretpostavke s obzirom na poziciju da je i u ilirsko doba tu bila tvrđava zato što je idealna pozicija za kontrolisanje ogromne površine”, rekao je Gazivoda.

Predavanje se sastojalo iz dva dijela. Prvi dio predavanja činila je prezentacija rezultata sistematskih arheoloških istraživanja realizovanih u periodu od 2018-2020. i 2023. godine u organizaciji JU Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, finansiranih od stane Ministarstva kulture i medija kroz Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara.

Predstavljeni su nalazi arhitektonskih ostataka objekata iz kasnog srednjeg vijeka i osmanskog perioda. Pronađena je cistijerna za vodu, ostaci prostorija, kaldrme i brojni pokretni nalazi iz srednjeg vijeka i osmanskog perioda, poput kapitela, srebrnih makaza za svijeću, brojnih lula, đuladi, noževa, fragmenata keramike, alatke i sl. Prezentovani su i situacioni planovi sa pozicijama sondi koje su formirane u utvrđenju.

U drugom dijelu predavanja fokus je usmjeren na stanje, probleme i neophodne korake u revitalizaciji ovog srednjovjekovnog grada.

Gazivoda je na osnovu svog višedecenijskog iskustva izložio nekoliko rješenja koja bi dovela do stalnog održavanja i revitalizacije Žabljaka Crnojevića (prije svega sanacije najkritičnijih segmenata bedema i objekata) otvaranjem muzeja te popularisanja u edukativne i turističke svrhe, što bi se postiglo otvaranjem muzeja, uključivanjem lokalne zajednice i organizovanjem manifestacije Dani Žabljaka Crnojevića.

On se osvrnuo i na pitanje vlasništva, ističući da bi lokalitetom trebalo da rapolaže Prijestonica Cetinje.

Predavanje je pratio kratak ali veoma sadržajan tekst kao i bogat ilustrativni materijal /fotosi, crteži, itd/…

Lokalitet Žabljak Crnojevića nalazi se na uzvišenju iznad istoimenog sela na 69 metara nadmorske visine, na teritoriji Prijestonice Cetinje. Kao jedan od najznačajnijih srednjovjekovnih utvrđenih gradova, u istorijskim izvorima se prvi put pominje 1453. godine, ali se pretpostavlja da je osnovan tokom X vijeka, u vrijeme Vojislavljevića. Uspon doživljava u vrijeme Crnojevića. Dogradili su ga i u njemu stolovali Lješ i Đurađ Crnojević (prva polovina XV v.), kada je i postao važan privredni i trgovački centar. Takođe, bio je prijestonica Stefanice (1451-1465) i Ivana Crnojevića (1465—1479 i 1481—1490) i u to vrijeme, postao je veliko naselje sa oko 300 kuća. Kao prijestonica, bio je meta stalnih turskih napada, koji su ga osvojili 1478. godine, ali je tada već bio napušten. Dvor je pretvoren u sjedište zapovjednika utvrđenja, a crkva Sv. Đorđa u džamiju koja je srušena 1878. godine. Za Žabljak su vođene žestoke borbe, pogotovo 1788‐89. godine. Tokom 1835. i 1852. godine osvajan je dva puta od strane Ceklinjana pod vođstvom Kenja Stankova Jankovića, ali intervencijom velikih sila morao je biti predat Turskoj, pod čijom vlašću ostaje sve do 1878. godine, kada je odlukom Berlinskog kongresa pripojen Crnoj Gori.

Gradski prostor, čija površina iznosi cca 1.400 m², ima oblik nepravilnog četvorougaonika. Pored dvora, Žabljak je imao crkvu Sv. Đorđa, zatim stambene i vojne objekte, skladišta za robu i cistijerne za vodu. Grad je opasan bedemima i ima jedan ulaz na južnoj strani bedema, koji vodi kroz uski zasvođeni hodnik. Tokom vremena, u podnožju utvrđenog grada, razvilo se njegovo podgrađe. Žabljak čine očuvani bedemi, visine cca 15 m, širine cca 2 m sa šest kula. Na bedemima su vidljivi različiti kulturni slojevi. Najstariji djelovi bedema su iz vremena prije upotrebe vatrenog oružja, zidani pritesanim kamenom u krečnom malteru, zatim nešto mlađi, bolje zidani djelovi sa karakteristikama mletčkog graditeljstva, koji potiču iz vremena Ivana Crnojevića, dok su najmlađi i najlošije zidani, iz turskog perioda. Utvrđenje čine dvije cjeline, odvojene pregradnim zidom. Prvi, jugoistočni dio utvrđenja u koji se prvo ulazi, čine četiri objekta (objekti 1, 2, 3 i 4) i tri platoa (plato I, II i III). U sjeverozapadnom dijelu nalaze se dva platoa (plato IV i V) i jedan objekat (objekat 5).

Žabljak Crnojevića – šta dalje?

Završetak sistematskih arheoloških istraživanja
Konzervacija i restauracija, odnosno, sprovođenje konzervatorskih mjera
Pitanje vlasništva
Revitalizacija
Stavljanje utvrđenja u funkciju
Otvaranje muzeja
Uključivanje lokalne zajednice u programe rada muzeja i manifestacija
Organizovanje kulturno-umjetničkih manifestacija
Dani Žabljaka Crnojevića
Kulturni turizam

Evo video zapisa RTV Cetinje i novinarke SonjeBorozan Lagator:

IZ BIOGRAFIJE DEJANA GAZIVODE:

-Dr Dejan Gazivoda, arheolog-istraživački savjetnik i viši konzervator rođen je u Beogradu, živi u Podgorici i radi na Cetinju.

-Diplomirao je 2004. godine na Odeljenju za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, na kome je magistrirao 2008. godine i doktorirao 2015. godine.

-U Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture Crne Gore, u periodu od 2005-2011. godine radio je kao stručni saradnik za zaštitu arheoloških spomenika kulture u Centru za dokumentaciju i istraživanja.

-U periodu od 01.10.2011. do 02.08.2013. bio je saradnik direktora za Sektor arheologije u JU Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore.

-Od 02.08.2013. do 24.07.2015. godine radi na mjestu v.d. pomoćnika direktora za Sektor arheologije u JU Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore.

-Od 24.07.2015. godine raspoređen je na radno mjesto stručnog saradnika arheolog-istraživački savjetnik u Centru za konzervaciju i arheologiju Crne Gore na Cetinju.

-Od 2010. godine član je Odbora za arheologiju CANU, čiji je predsjednik od 2021. godine.

-Član je Savjeta Instituta za jezik i književnost “Petar II Petrović Njegoš” i Leksikografskog centra CANU (2023-2025).

-Rukovodio je nad četrdeset četiri arheološke kampanje u okviru dvadeset jednog projekta u Crnoj Gori, od kojih su tri projekta međunarodna (u saradnji sa Univerzitetskim koledžom u Londonu iz Velike Britanije, Univerzitetom u Varšavi iz Poljske i RPM Nautical foundation iz SAD).

-Predstavlja Crnu Goru kao nacionalni koordinator za Crnu Goru u Savjetu Evrope u okviru programa HEREIN od 2005. godine.

-Obavio je šezdeset devet stručnih nadzora nad arheološkim istraživanjima u Crnoj Gori i učestvovao kao član stručne ekipe u šesnaest arheoloških kampanja.

-Bio je učesnik seminara Archeosites projects – Interreg IIIB u Campobasu, Molise region-Italija 2005. godine, učesnik GID-EMAN naprednog kursa za Mediteransku arheologiju u Rimu-Italija 2012. godine, kao i na međunarodnim naučnim i stručnim skupovima u Crnoj Gori.

-Učestvovao je u organizaciji i prezentovao kao rukovodilac sa autorom projekta dr Marc Vander Lindenom, međunarodni arheološki projekat EUROFARM u svečanoj sali Zavičajnog muzeja u Danilovgradu 2015. godine.

-Učestvovao je u pripremi i katalogizaciji izložbe „Duklja u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti“ 2016. godine.

-Autor je teksta “Antički Risan” u katalogu Antičke uspomene iz Crne Gore koji je štampan za XX Berzu mediteranskog arheološkog turizma 2017. godine u Pestumu, Italija.

-Autor je izložbe ΣYNÉXEIA – CONTINUUM – TRAJANJE, koja je postavljena na Cetinju, u Risnu, Herceg Novom, Podgorici, Varšavi (Poljska), Pljevljima, Ulcinju, Nikšiću, Bijelom Polju, Beogradu (Srbija), Danilovgradu i Sarajevu (Bosna i Hercegovina) u periodu od jula 2018. do kraja 2019. godine.

-Učestvovao je ili predsjedavao na većem brojem komisija u oblasti zaštite kulturnog nasljeđa, kao i u više studija zaštite.

-Završio kompletnu obuku za podvodnog arheologa i učestvovao u tri projekta iz ove oblasti.

-Učestvovao je u organizaciji Okruglog stola Stanje i razvoj arheologije u Crnoj Gori održanog 14.02.2025. godine u CANU.

-Član je redakcije Godišnjaka JU Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore za 2018, 2019. i 2020. godinu.

-Član je redakcije od četvrtog do devetog broja Godišnjaka Acta Illyrica stručnog udruženja Bathinus iz Bosne i Hercegovine za 2020, 2021, 2022, 2023, 2024. i 2025 godinu.

-Predsjednik je Komisije za dodjeljivanje stručnih zvanja (od 2025.).

-Objavio je trideset stručnih i naučnih radova u međunarodnim i domaćim stručnim časopisima, od kojih su osam koautorskih.

-Autor monografije Antički kultovi na tlu Crne Gore u izdanju CANU (2023).

-Bio je glavni i odgovorni urednik Leksikona arheologije Crne Gore u izdanju CANU koji je objavljen krajem 2025. godine.

Pored toga, napisao je i četiri recenzije.

Evo i video zapisa sa kompletnim predavanjem koje je dostupno i na zvaničnom Jutjub kanalu Matice crnogorske: