O akademiku Đorđiju Jovanovom Borozanu

Posted on 28. Mar, 2026 by Vesko Pejović in Gradske aktuelnosti, Iz kulture

Juče je u rodnom Bokovu sahranjen Cetinjanin, prof dr Đorđije Jovanov Borozan, akademik CANU, čovjek čija će bibliografija biti svjetionik za buduće generacije koje će izučavati identitet, kontinuitet i državnost Crne Gore. Evo oproštajnog govora akademika Zorana Rašovića, potpredsjednika CANU:

Poštovoni članovi porodice Borozan,

Uvaženi prijatelji,

Opraštam se u ime Crnogorske akademije nauka i umjetnosti od akademika Đorđa Borozana, čovjeka koji je bio jedan od najistaknutijih članova naše Akademije i jedan od najumnijih ličnosti crnogorskog istorijskog trajanja.

Odlazak akademika Đorđa Borozana nije samo gubitak za njegovu porodicu i nas, njegove kolege i prijatelje; to je nenadoknadiv gubitak za nauku, kulturu i ugled Crne Gore kojoj je posvetio svoj životni i radni vijek.

Put akademika Đorđa Borozana počeo je ovdje u istorijskom Bokovu, ovom tvrdom cetinjskom kršu koji rađa ljude čvrstog karaktera i bistrog uma. Ovaj kamen ga je odredio – naučio ga je da se istina, baš kao i opstanak, osvaja radom, upornošću, znojem i odlučnošću. Sa tog izvora krenuo je u svijet nauke, noseći u sebi najbolje vrline Stare Crne Gore: dostojanstvo, mjeru i odgovornost prema datoj riječi.

Njegov rad je bila borba protiv zaborava, težnja da Crna Gora dobije svoje potpunije pisano svjedočanstvo, uokvireno u stroge naučne standarde, koje je sam, svojim autoritetom postavljao.

Akademik Borozan je u svijet odnio ono najvrednije što se iz ove kolijevke može ponijeti: etičku čvrstinu i individualnu radoznalost. Ovaj crnogorski krš, zajedno sa događajima koje je naučno tumačio, bio je i ostao njegov unutrašnji pejzaž – postojan, ponosan i neprolazan.

On nije samo pisao istoriju, nego je i čuvao od zaborava. Njegova bibliografija je svjetionik za buduće generacije koje će izučavati identitet, kontinuitet i državnost Crne Gore. Objavio je preko 200 članaka, studija, rasprava, osvrta i priloga i preko trideset izdanja u Crnoj Gori, Jugoslaviji i inostranstvu.

Kada govorimo o naučnom legatu akademika Borozana, ne možemo zaobići one najtvrđe bedeme naše kulture – kapitalne projekte Crnogorske akademije nauka i umjetnosti. Njegov rad na Enciklopediji Crne Gore i na Leksikonu diplomatije, kao glavni i odgovorni urednik, na Leksikonu crnogorskih dinastija i Etnološkom leksikonu, kao član Redakcije bio je istinski podvig. On je znao da istorija nije samo sjećanje, već naučna disciplina koja zahtijeva vrhunsku preciznost i intelektualno poštenje.

Duboko je vjerovao da su Enciklopedija Crne Gore, čija je izrada u toku, i brojni leksikoni, koje CANU objavljuje ili će objaviti, lična karta naše države pred svijetom. U ove projekte je utkao svoju ogromnu erudiciju, ali i iskonsku prevrženost Crnoj Gori.

Njegova profesionalna karijera je takođe impresivna, bio je, između ostalog, redovni profesor na Filozofskom fakultetu u Nikšiću i Pravnom fakultetu Univerziteta Donja Gorica. Od 2002. do 2007. godinebio je direktor Istorijskog instituta Crne Gore i rukovodilac projekta: Istorija Crne Gore od 1878. godine do savremenosti. U Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti bio je: predsjednik Odbora za istoriju, sekretar Odjeljenja humanističkih nauka, potpredsjednik Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, član Savjeta leksikografskog centra i Instituta za jezik i književnost “Petar II Petrović Njegoš”. Bio je redovni član Crnogorske akademije nauka i umjetnosti i član Evropske akademije nauka i umjetnosti.

U našem društvu, a naročito u naučnim krugovima, akademik Borozan je bio sinonim za spoj starinske gospodstvenosti i intelektualne širine. Bio je čovjek tišine koja obavezuje. Njegovo pričanje je bilo u vanredno finoj diskreciji, suptilnosti, polutonu. Njegova pojava neodoljiva i plemenita. Svi smo ga osjećali bliskim kao našu svojtu sa kojim smo u najbližim krvnim vezama. Imponovao je urođenom etikom. Gospodin u ophođenju sa kolegama i zaposlenim, u polemici i u svakodnevnom razgovoru.

Gospodin starog kova. Onaj koji poštuje sagovornika jednako kao i istorijsku istinu. Njegova gospodstvenost nije bila naučena – ona je naslijeđena, donešena iz ovih bokovskih domova gdje je riječ bila tvrđa od kamena. Ovdje se nikada nije učilo samo kako se preživljava u kršu, već kako se čuva obraz. To nasljeđe predaka ogledalo se u svakom njegovom gospodstvenom gestu. Nije morao povisiti ton da bi ga čuli, jer je težina njegovih riječi i ljepota njegov ophođenja govorila više od bilo kakve besjede. Njegov odlazak ostavlja prazninu koju je nemoguće popuniti, ali nam ostavlja i nauk kako se dostojanstvo nosi, naučno zvanje i kako se gospodski služi svojoj državi.

Poštovani prijatelji,

Danas se opraštamo od neimara crnogorske nauke koji je hodao tiho, a ostavio tragove duboke i trajne. Njegova je erudicija bila prostrana, a njegova kritička misao britka, ali uvijek odmjerena i lišena svake ostrašćenosti. Njegovo ime će ostati neraskidivo vezano za svetionike našeg znanja, bez kojih bi slika prošlosti bila nedorečena.

Kao redovni član CANU i univerzitetski profesor postavio je visoke standarde u istoriografiji, učeći nas da se istorija ne piše mastilom pristrasnosti, već dokazima i snagom argumenata. Obavljajući dužnost potpredsjednika CANU, akademik Borozan je pokazao rijetku kombinaciju institucionalne mudrosti i ljudske topline. Vodio je procese i projekte sa dostojanstvom, rješavao dileme autoritetom znanja i uvijek težio konsenzusu koji je u prvi plan stavljao opšte dobro i ugled Akademije. Zahvalnost za svaku napisanu riječ, svaki gospodstveni gest i za neizmjernu ljubav kojom je darivao svoje Bokovo, Cetinje, Crnu Goru, CANU i nas.

Akademik Borozan je iz Bokova ponio iskonsku crnogorsku postojanost. Iako ga je život vodio kroz velike naučne centre, on je u sebi uvijek nosio miris i boju svog zavičaja. Njegov naučni rad bio je na neki način vraćanje duga ovom našem ponositom kršu koji ga je oblikovao.

Dragi Đoko, danas odlaziš tamo mirne savjesti gdje te čekaju slavni preci. Počivaj u miru svog zavičaja, znajući da si svoju misiju ispunio. CANU i Crna Gora kojoj si služio čuvaće tvoje ime od zaborava onako kako si ti čuvao našu istoriju.

S dubokim poštovanjem i trajnom zahvalnošću, porodici upućujemo najiskrenije saučešće. Izgubili ste oslonac, a mi dragocjenog člana naše Akademije i velikog čovjeka. Njegovo djelo trajno ostaje u temeljima naše nauke, a njegovo ime u svijetlim ljetopisima naše Akademije.

Neka mu je laka ova crnogorska zemlja kojoj je podario svoje najbolje godine i najzrelije misli i neka mu je vječna slava i hvala.

PS:

IZ BIOGRAFIJE ĐORĐA BOROZANA

Rođen je 20. aprila 1947. godine na Bokovu (Cetinje). Osmogodišnju školu i gimnaziju završio je na Cetinju, Filozofski fakultet u Beogradu — Grupa za opštu i nacionalnu istoriju. Diplomirao je 1971. godine. Magistrirao je na temi Crna Gora i Dubrovnik u vrijeme Šćepana Malog, a doktorirao na Filozofskom fakultetu u Beogradu na temi Velika Albanija — porijeklo — ideje — praksa. U Beogradu je radio u Saveznom sekretarijatu za inostrane poslove (Diplomatski arhiv); u Institutu za novinarstvo, kao naučni saradnik i odgovorni urednik časopisa Novinarstvo; u Komunistu — redakcija za inostranstvo, kao urednik časopisa Questions actuelles du socialisme; u Institutu za savremenu istoriju, kao viši naučni saradnik i glavni i odgovorni urednik časopisa Istorija 20. veka.

Od 2001. do 2008. godine, na Filozofskom fakultetu u Nikšiću, vanredni je i redovni profesor na Katedri za istoriju južnoslovenskih naroda od XVI vijeka do 1918. Od 2002. do 2007. godine bio je direktor Istorijskog instituta Crne Gore. U to vrijeme, kao naučni savjetnik, glavni i odgovorni urednik časopisa Istorijski zapisi i izdanjâ Instituta, bio je predsjednik Naučnog vijeća Instituta; rukovodilac projekata: Istorija Crne Gore od 1878. godine do savremenosti; Crna Gora i Albanci u XIX i XX vijeku. Bio je član Senata Univerziteta Crne Gore; predsjednik Komisije za istoriju Savjeta Ministarstva prosvjete i nauke Crne Gore; urednik izdanjâ Univerziteta Crne Gore za društvene nauke; predsjednik Savjeta Centra za istoriju Jugoistočne Evrope — Beograd i Cold war studies centre LSE — London; član savjeta i redakcije za priređivanje građe za knjige: Jugoslovensko-sovjetski odnosi 1945–1956. i Crna Gora u diplomatskim spisima ruskog Ministarstva inostranih djela. Bio je profesor na postdiplomskim studijama na Filozofskom fakultetu u Nikšiću na predmetu Istočno pitanje i Pravnom fakultetu u Podgorici na predmetu Diplomatija Crne Gore. Od 2007. redovni je profesor na Univerzitetu Donja Gorica.

U Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti bio je: predsjednik Odbora za istoriju (2007–2018) i sekretar Odjelјenja humanističkih nauka CANU (od jula 2012. do jula 2016). Potpredsjednik Crnogorske akademije nauka i umjetnosti je od 1. avgusta 2016. godine; član je Savjeta Leksikografskog centra i Instituta za jezik i književnost „Petar II Petrović Nјegoš” u CANU; glavni i odgovorni urednik Leksikona diplomatije Crne Gore i autor leksikografskih članaka tog leksikona; član Redakcije Leksikona etnologije Crne Gore; član Redakcije Leksikona crnogorskih dinastija i autor leksikografskih članaka tog leksikona.

Za člana Evropske akademije nauka i umjetnosti (EASA) izabran je 2018. godine.

Predmeti njegovog naučnog interesovanja su: politička i diplomatska istorija Crne Gore; istorija Evrope u XIX i XX vijeku; jugoslovensko-albanski i crnogorsko-albanski odnosi od kraja XV do devedesetih godina XX vijeka; istorija i istoriografija; edukativna funkcija istorije u nastavno-obrazovnim programima; pitanja istorijskog, etničkog i duhovnog identiteta i problemi savremene istorije.

Na naučnim skupovima u zemlјi i inostranstvu podnosio je saopštenja koja su publikovana u časopisima, zbornicima i knjigama. Objavio je preko 200 članaka, studija, rasprava, osvrta i priloga u preko 30 posebnih izdanja u Crnoj Gori, Jugoslaviji i inostranstvu.

Najvažnije objavlјene knjige: Velika Albanija — porijeklo — ideje — praksa (1995); 125 godina Druge beogradske gimnazije (1995); Jugoslovenska država i Albanci, tom I (koautorstvo) (1998); Jugoslovenska država i Albanci, tom II (koautorstvo) (1999); Kosovo i Metohija u velikoalbanskim planovima 1878–2000 (2001); Kosovo i Metohija — život živih (koautorstvo) (2005); Udžbenik za treći razred gimnazije (koautorstvo) (2003. i 2008); Istorijski atlas (koautorstvo) (2009); Jugoslovensko-sovjetski odnosi 1945–1956 (koautorstvo) (2010); Crnogorske dinastije. Vojislavlјevići — Balšići — Crnojevići (2014).

Za vanrednog člana Crnogorske akademije nauka i umjetnosti izabran je 15. decembra 2006, a za redovnog 29. novembra 2011. godine.

PS:

Fotos na naslovnoj strani snimio Saša Mrvaljević

Prilog pripremio VESKO PEJOVIĆ